Nokta... sadece nokta

Nokta'nın gerçek anlamı ve esnekliği üzerine ufak bir irdeleme. Kim ne derse desin, noktadan sonra her zaman büyük harf gelmez.

Okumayı ve yazmayı okula başlamadan önce öğrenmeyenler için ilkokulda Türkçe dersinde ilk öğretilen şeylerden biri, "Noktadan sonra büyük harfle başlanır" kuralıdır. Ancak belki fark ettiniz, belki etmediniz, az önce okuduğunuz cümlede bile bir noktalama hatası var. Herhangi bir noktalama işareti kullanmadığım halde, cümlenin ortasında durup dururken "Noktadan sonra..." diye büyük harfle başlayan bir giriş yaptım.

Aslında hatanın kaynağı ilk okulda öğrenilen kural. Noktadan sonra büyük harfle başlanmaz. Az önceki örnekte olduğu gibi, cümlenin içinde büyük harfle başlanılabileceği gibi bazı durumlarda da tersine, noktalama işaretlerini küçük harf izleyebilir. Örneğin,

Ne diyeceğimi bilemiyordum... ama bir şey söylemezsem herkes benim suçlu olacağımı düşünecekti.

ya da, (Ya da?)

Olamaz... diye düşündüm.

'Olamaz!' diye düşündüm.

"Yapacak mısın?" diye sordum.

Üç nokta, soru işareti ve ünlem, üçü de birer noktalama işaretidir ve kural gereği ardından büyük harf gelir. Ancak yukarıdaki örneklerde cümle, noktalama işaretiyle sona ermediğinden küçük harfle devam ediyor.

Sevgili öğretmenlerimizin bize ilk okulda tüm iyi niyetleriyle öğrettikleri kuralda bir sorun var. (Aynı sorun TDK'nın kılavuzlarında da var.) Aslında yaptıkları hata dile kavramsal değil, analitik, hatta matematiksel bakmak. Dil, ne kadar kurallı olursa olsun, son aşamada kavramlarla ilgilidir, kavramları ve düşünceleri aktarabilmekle ilgilidir. (Öyle olmasaydı bugün bütün internet çeviri motorları sorunsuz çalışıyor olurdu.) Başka bir deyişle, dilin tek değişmeyen ilkesi, "anlaşılırlık"dır. Kural konusunda fazla saplantılı olmak, sık sık mantıksızlıklara neden olabiliyor. Söz konusu dil olunca ironik bir şekilde mantıklı olmaya çalışmak bazen daha büyük mantıksızlıklara neden olabilir, kuralların çelişir olması ise anlaşılırlığa hizmet edebiliyor.

Dolayısıyla çocuklara öğretilecek kural, "Noktadan sonra büyük harfle başlanır," olmamalı; kural "Cümleden sonra büyük harfle başlanır" olmalı. (Aksi takdirde bu son cümle de bir hata yumağı olur.) İlla noktalamayla ilgili bir kural öğretilecekse de "Noktadan sonra genellikle büyük harfle başlanılır... hatta neredeyse her zaman... ama yine de her zaman değil!" şeklinde bir kural öğretilmeye çalışılabilir.

Aslında bütün dil eğitimi kurallarla değil, kavramlarla yapılmalı. Dillerin yapı taşları onlar çünkü. Çocuklara da "." simgesinin anlamını öğretirken, bir yandan da cümleyi görmeyi öğretmek gerekiyor. Dil, nokta değildir çünkü. Dediğim gibi, dil, kavramdır... güzel bir Kavram. (Evet, "Kavram"ı özel ad gibi kullanmayı seçtim.) BLOG TEST

Gönderen Diren Yardımlı zaman: 15:15