Kitap kapağı "sektörü" son on yıl içerisinde şaşırtıcı bir ilerleme kaydetti. Kitabevleri kurumsallaştıkça, daha fazla yabancı kitap ulaşılabilir oldukça ve bunun sonucunda okurun beklentisi yükseldikçe, yayınevleri de zorunlu olarak bu duruma uyum sağlamak zorunda kaldı.
Elbette bundan önce de Erkal Yavi, İsa Çelik gibi büyük tasarımcılar vardı, ama sayıları bir elin parmağını geçmeyecek kadar azdı ve işlerini iyi yapmaya çalıştıklarını onlardan başka bilen yoktu sanki. Son yıllarda ise kitabevlerinin raflarında ciddi bir değişimin gerçekleştiğini rafların arasında beş-on dakika gezinen herkes fark edebilir. Bu estetik olgunlaşma şimdilik ne yazık ki sadece kitapların kapaklarıyla sınırlı. Henüz kitapların içlerinin -yani iç tasarımları, editöryel tasarımları ya da kitap tasarımları- denilen boyutun da önemli bir tasarım öğesi olduğunu yayınevlerimizin çoğunluğu fark edebilmiş değil.
Aşağıda birkaç örnekle kitap kapağı tasarımlarında görülen ilerlemeyi göstermeye çalışacağım. Aynı zamanda ABD'deki baskılarının kapaklarını da gösterip, 'Batı'ya göre ne durumda olduğumuz hakkında bir fikir vermeye çalışacağım.
Eski bir baskının kapağı
Şu anda piyasadaki baskını kapağı
İlk baskısında bir ressamın elinden çıkma bir resim var, dolayısıyla resimli kapaklardan hoşlananlara bir yanıyla daha fazla hitap edebilir. Ancak bunun dışında, bilinçsizce (ve daha da kötüsü özensizce) hazırlanmış bir kapak var karşımızda. Ne renk, ne yazı karakteri, ne de yerleştirmeyle en ufak bir şekilde uğraşılmamış. Bu kitabın yayınlandığı 80'li ve 90'lu yıllarda ne yazık ki çoğu kapak için bu özensizlik durumu geçerliydi. (Aynı durum birçok çeviri için de geçerli, ama bu başka bir yazının konusu.) İyi bir kitap kapağı tasarımı elde etmek, güzel bir resim koymaktan fazlasını içeriyor. Zaten kitabı okuyanlar, resim tercihinde de bir sorun olduğunu hissedecekler. Evet, kitap, küçük bir kız ve bir zenciyle ilgili (başka birçok şeyin yanısıra). Ama kapağın içerikle olan uyumu burada bitiyor. Ne kız, burada resmedilen salaş kız, ne de dönem olarak uygun bir görüntü yok burada. (Kitabın kız ve zencinin arasındaki ilişkiyle bir ilgisi de yok. Zencinin yerine kızın babasının bir resmi koyulmuş olsaydı, kapak içeriği daha fazla anlatıyor olurdu.)
İkinci kapakta, ilk başarı 'kitabın içeriğini resmetme' iddiasından vazgeçilmiş olması. Bunun dışında yazı karakter seçimi, romanın yazıldığı döneme uygun. Aynı zamanda kitabın atmosferine uygun renkler kullanılmış ve genel olarak klasikleşmiş bir kitabın kapağında olması gereken güvenilir ve ağır başlı hava bu kapakta var. (Ağırbaşlılık oranı da iyi tutturulmuş. Heidegger'in Varlık ve Zaman'ı yok karşımızda, ama Hary Potter'ın maceraları da yok.) Son olarak, yeni kapaktaki en büyük başarı belki de kitabın kendi ülkesindeki baskıya yaptığı gönderme. Bununla birlikte Türkçe çevirinin kapağı, orjinalinin bir kopyası olmamış, bundan daha zoru yapılmış ve tasarıma farklı bir yorum getirilmiş. Birileri bizimki daha güzel olmuş derse, çok da yanılmıyor olabilir.
Kitabın kendi ülkesindeki kapağı:
ABD'deki baskının kapağı
İkinci kapak yine 'klasikleşmiş' bir modern: Momo.
İlk baskının kapağı
Yeni baskının kapağı
Bir kez daha ilk baskıda (siyah kapak), ressamın çalışmasına ağırlık verilmiş. Ama bunun dışıda Momo'yu Doğu Perinçek'in kitaplarıyla ya da Orhan Özkaya'nın Yabancıya Toprak Satışı adlı kitabıyla pekala karıştırabilirsiniz. (Bu durum, aynı zamanda tek tip kapak yapma sevdasında olan yayınevlerimizin bu tutumlarının nelere yol açtığının iyi bir göstergesi.)
Bununla birlikte eski Momo kapağında başarılı olan bir öğe var: kullanılan resim. Kitabın içeriğini başarılı bir şekilde simgeleyen bir resim kullanılmış.
Yeni baskıda karşımıza çıkan kapak ise son derece ustaca tasarlanmış. Saat (zaman) öğesi yine kullanılmış ama bu kez daha cesur ve doğru bir renk kullanımı var karşımızda. Ve bir kez daha olayın resimle bitmediğini, kapağın bir bütün olarak bir tasarım öğesi olduğu dikkate alınmış. Font seçimi de, her şey bir yana, bir kitap kapağına uygun yapılmış. (Kapaklarda serifli ve serifsiz (san-serif) yazı karakteri de başka bir yazının konusu.)
Kitabın İngilizce baskısının kapağı:
İngilizce baskının kapağı
1 yorum:
Hocam o en alttaki İngilizce değil Rusça gibi görünüyor...
Yorum Gönder